ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ ನಾಯಕ
ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರನ ಕರ್ತವ್ಯಲೋಪದ ಕುರಿತು ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಸರ್ಕಾರ ಅನುಸರಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ನಿಯಮಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವಾ ನಿಯಮಾವಳಿ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮಗಳ ನಿಯಮಾವಳಿ (Karnataka Civil Services Classification, Control and Appeal Rules – 1957) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ದೂರು ಬಂದ ಬಳಿಕ ಮೊದಲು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದೂರು ನಿಜವಾಗಿದೆಯೇ, ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನೌಕರ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ತೋರಿದ್ದಾನೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ದೂರಿನ ಆಧಾರ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೂರು ನಂಬಿಗಸ್ತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಶಿಸ್ತು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಕರ್ತವ್ಯಲೋಪದ ಸ್ವರೂಪದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾದದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ನೌಕರನಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅಥವಾ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗಂಭೀರ ತಪ್ಪು ನಡೆದಿದ್ದರೆ ಅಮಾನತು, ವೇತನ ಅಥವಾ ಹುದ್ದೆ ಇಳಿಕೆ, ಅಥವಾ ಸೇವೆಯಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಕ್ರಮದ ಮೊದಲು ನೌಕರನಿಗೆ ಕಾರಣ ತೋರಿಸಲು ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೌಕರನಿಗೆ ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಲೇಖಿತ ಉತ್ತರ ನೀಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನ್ಯಾಯೋಚಿತ ವಿಚಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ ನೌಕರನಿಗೆ ತನ್ನ ಮಾತು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
ಉತ್ತರ ಸಮರ್ಪಕವಾಗದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಆರೋಪಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿದ್ದರೆ ಇಲಾಖಾ ವಿಚಾರಣೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ, ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಿದಾರರ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿ ಶಿಸ್ತು ಕ್ರಮದ ತೀರ್ಪು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ತಪ್ಪು ದೃಢಪಟ್ಟರೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ, ವೇತನ ಅಥವಾ ಹುದ್ದೆ ಇಳಿಕೆ, ಅಮಾನತು, ಸೇವೆಯಿಂದ ವಜಾ ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ತಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಸ್ಥಗಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಶಿಕ್ಷೆಗಳು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ.
ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದ ನೌಕರನಿಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಹಕ್ಕು ಇದೆ. ಈ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವಾ ಶಿಸ್ತಿನ ನಿಯಮಾವಳಿಯ ನಿಯಮ 22 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು.
ಈ ಕ್ರಮಗಳು ನೌಕರನ ನಡವಳಿಕೆ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಸರ್ಕಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕ್ರಮಗಳಾಗಿವೆ. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ, ಪಂಚಾಯತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ತೋರಿದರೆ, ತಹಶೀಲ್ದಾರ್ ಅಥವಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಅವರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಬಹುದು. ಅವರು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ, ತಪ್ಪು ಸಾಬೀತಾದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮ ವಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯಲೋಪದ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ನೌಕರರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
